Scoring kredytowy BIK: co to jest i jak go sprawdzić

Czym różni się scoring kredytowy od zdolności kredytowej?

Zaczniemy od rzeczy, którą myli nawet część osób po drugiej albo trzeciej sprawie kredytowej: scoring i zdolność kredytowa to dwa zupełnie różne mechanizmy, liczone przez różne instytucje, na podstawie różnych danych. Zdolność liczy bank, na podstawie Twojego dochodu, kosztów życia i zobowiązań - odpowiada na pytanie, ile możesz bezpiecznie pożyczyć. Piszemy o tym szerzej w artykule o zdolności kredytowej.

Scoring liczy Biuro Informacji Kredytowej (BIK) - instytucja, która zbiera dane o Twoich kredytach, kartach i pożyczkach od banków oraz SKOK-ów i na tej podstawie ocenia, jak wiarygodnie do tej pory spłacałeś zobowiązania. Odpowiada na pytanie czy w ogóle, a dokładniej: jak duże ryzyko niesie pożyczenie Tobie pieniędzy. Podstawą prawną, która pozwala bankom przekazywać Twoje dane do BIK, a BIK je przetwarzać, jest art. 105a ustawy Prawo bankowe - to on reguluje wyjątek od tajemnicy bankowej na potrzeby oceny ryzyka kredytowego.

Czym różni się scoring BIK od wewnętrznego scoringu bankowego, na podstawie którego bank podejmuje decyzję?

To rozróżnienie umyka nawet doświadczonym klientom, więc warto je doprecyzować. Scoring, o którym mówimy wyżej, to ocena z BIK - liczona wyłącznie na podstawie Twojej historii spłat kredytów, kart i pożyczek. Bank, podejmując decyzję o Twoim wniosku, nie opiera się jednak tylko na tej jednej liczbie. Ma też własny, wewnętrzny model scoringowy, który uwzględnia znacznie szerszy zestaw danych: rodzaj i staż zatrudnienia, stabilność i źródło dochodu, wiek, a często też historię Twojej dotychczasowej współpracy z danym bankiem.

Tego wewnętrznego wyniku żaden bank nie publikuje ani nie ujawnia klientowi - podobnie jak BIK nie ujawnia dokładnego algorytmu swojej oceny punktowej, to informacja zastrzeżona. W praktyce oznacza to, że dobry scoring BIK zwiększa Twoje szanse, ale nie przesądza o decyzji: bank zestawia go z własną, szerszą oceną ryzyka, zanim w ogóle odpowie na wniosek.

Jak dokładnie liczony jest scoring w BIK? Sześć czynników oceny punktowej

BIK oficjalnie potwierdza sześć czynników, które wchodzą do wyliczenia oceny punktowej. Dokładnych wag i algorytmu nie publikuje - to informacja zastrzeżona, podobnie jak w większości modeli scoringowych na świecie. Wiadomo jednak, na jakich obszarach warto się skupić.

Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny

Widzisz tu coś, czego celowo brakuje? Zapytania kredytowe. Wracamy do tego niżej, bo to jeden z najczęstszych mitów, z jakimi się spotykamy.

Ile punktów to dobry wynik i jak sprawdzić swój scoring BIK za darmo?

BIK nie publikuje sztywnego progu, od którego wynik jest „dobry", a od którego „zły" - i warto podchodzić nieufnie, gdy ktoś w internecie podaje konkretną liczbę punktów jako granicę. W praktyce to banki ustawiają własne progi akceptacji, różne dla różnych produktów i różnych etapów oceny wniosku. Skala biegnie od 1 do 100, więc ogólna zasada jest prosta: im wyżej, tym lepiej, ale to nie jedyny czynnik, na podstawie którego bank podejmuje decyzję.

Tu trzeba rozróżnić dwa różne dokumenty, które łatwo pomylić: bezpłatną kopię danych i płatny Raport BIK. Różnica nie jest kosmetyczna - tylko Raport BIK zawiera samą ocenę punktową, kopia danych jej nie pokazuje w ogóle.

Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny

Kopię danych zamówisz przez konto w Portalu BIK, mailowo z podpisem kwalifikowanym albo listownie; BIK odpowiada bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu miesiąca. Raport BIK kupisz i pobierzesz od razu - to on pokazuje konkretną liczbę punktów w skali 1-100. Jak zamówić kopię danych krok po kroku i co zrobić z błędnym wpisem, opisujemy w poradniku czyszczenie BIK samemu: wzór pisma i kroki.

Samodzielne sprawdzenie swojego scoringu nie obniża go, niezależnie od tego, który z dwóch dokumentów pobierzesz. To tak zwane zapytanie własne, miękkie, które BIK traktuje inaczej niż formalny wniosek kredytowy.

Co obniża scoring kredytowy - i dlaczego zapytania kredytowe to nie to samo

Z sześciu czynników wyżej najbardziej boli to, co najłatwiej przeoczyć. Opóźnienie w spłacie nawet niewielkiej kwoty, od 50 zł, w ciągu ostatniego roku wchodzi do oceny, podobnie jak seria nowych zobowiązań zaciągniętych w krótkim czasie. Wysokie wykorzystanie limitu na karcie - nie sam fakt jego posiadania, tylko to, ile z niego realnie korzystasz - też ciągnie wynik w dół. Piszemy osobno, kiedy zamknięcie karty przed wnioskiem ma sens, a kiedy nie. Kilka aktywnych kredytów gotówkowych naraz działa podobnie.

Co podnosi scoring kredytowy i po jakim czasie widać efekt?

Kierunek działania jest lustrzanym odbiciem tego, co go obniża, ale kolejność ma znaczenie - zacznij od tego, co da najszybszy efekt.

• Spłacaj terminowo, bez wyjątków. To jedyny czynnik, którego nie da się nadrobić jednym ruchem - buduje się miesiącami.
• Obniż wykorzystanie limitów na kartach i w koncie zanim złożysz wniosek o kredyt hipoteczny. Nie musisz zamykać karty, wystarczy nie korzystać z dużej części limitu.
• Zamknij karty i limity, z których faktycznie nie korzystasz. Mniej aktywnych linii kredytowych to prostsza, czytelniejsza historia - pamiętaj tylko o zaświadczeniu o zamknięciu, bo w BIK limit potrafi widnieć jeszcze przez jakiś czas po rezygnacji.
• Nie zaciągaj nowych zobowiązań tuż przed wnioskiem o hipotekę. Świeży kredyt gotówkowy czy rata 0% z ostatnich miesięcy działa na niekorzyść właśnie w tym oknie czasowym, w którym bank patrzy najuważniej.

Efekt zwykle nie jest natychmiastowy. Banki raportują dane do BIK cyklicznie, więc poprawę widać najczęściej po 1-2 miesiącach od zmiany - dokładnie tyle, ile potrzeba, żeby zaktualizowana historia zdążyła trafić do raportu. To ten sam rytm, co przy poprawie zdolności kredytowej po zamknięciu zbędnego limitu.

Co zrobić, gdy w raporcie BIK jest błędny wpis?

Zdarza się, że w raporcie widnieje zaległość, której nie było, albo kredyt spłacony dawno temu wciąż wygląda na aktywny. Ważne: reklamację składasz do banku albo SKOK-u, który przekazał błędne dane, nie do samego BIK. BIK jest administratorem danych i technicznie ich nie tworzy, tylko przechowuje to, co dostał od instytucji finansowej.

To inna sytuacja niż wpis, który jest prawdziwy, tylko po prostu Ci nie odpowiada - do tego służy inny mechanizm, cofnięcie zgody na przetwarzanie danych. Piszemy o nim osobno w artykule o czyszczeniu BIK.

Zgodnie z ustawą o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, bank ma na odpowiedź 30 dni od otrzymania reklamacji, a w sprawach szczególnie skomplikowanych może wydłużyć ten termin do 60 dni - musi jednak wyjaśnić Ci dlaczego. Jeśli reklamacja zostanie uznana, bank przekazuje korektę do BIK, a Twoje dane się aktualizują.

• Pobierz swój raport BIK i zaznacz konkretny błąd: kwotę, datę, numer umowy.
• Złóż pisemną reklamację do instytucji, która przekazała te dane - najczęściej wystarczy formularz na infolinii albo w bankowości elektronicznej.
• Zachowaj potwierdzenie złożenia reklamacji i pilnuj terminu 30 dni.
• Po pozytywnym rozpatrzeniu sprawdź swój raport ponownie, zwykle po kilku tygodniach od korekty.

Czy dobry scoring BIK gwarantuje kredyt hipoteczny?

Nie. Nawet najlepszy scoring nie zastąpi zdolności kredytowej - to ona, nie ocena punktowa, decyduje o tym, jaką kwotę bank w ogóle rozważy. Dobry scoring zwiększa szansę, że wniosek trafi do dalszej analizy, i bywa argumentem przy niejednoznacznej decyzji, ale to dochód, koszty życia i zobowiązania, a nie punkty w BIK, wyznaczają górną granicę kredytu. Jeśli chcesz sprawdzić, jaką kwotę realnie możesz dostać przy swoim dochodzie, zacznij od kalkulatora zdolności kredytowej.

Przemysław Karaś

Ekspert kredytowy, KDFhipo

W bankowości i pośrednictwie kredytowym od 2006 roku: ING i Noble Bank, następnie Tax Care, Expander i Money Expert. Zna proces kredytowy z obu stron biurka, więc wie, jak analityk w banku czyta wniosek i na czym wnioski najczęściej się wykładają.